یوازې د انسان لپاره دومره لوی کاینات اخر ولې؟

کله چې موږ د شپې آسمان ته ګورو، نو یو عجیب سوال ذهن ته راځي: آخر د یو انسان لپاره دومره ستر او پراخ کاینات ولې پیدا شوی دی؟ زموږ ژوند په اوسط ډول ۶۰، ۷۰ یا ۸۰ کاله وي، او په دې ځمکه کې زموږ حیثیت تر یوه کوچني ټکي هم کم ښکاري. زموږ ځمکه د لمر په شاوخوا راڅرخي، او لمر پخپله د یوه کهکشان له میلیاردونو ستورو څخه یوازې یو ستوری دی. نن ساینسپوهان اټکل کوي چې د لیدو وړ کاینات کې سلګونه میلیارده کهکشانونه شته، او هر کهکشان په میلیاردونو ستوري لري. نو پوښتنه دا ده: که انسان دومره کوچنی دی، نو الله تعالی ولې دومره ستر کاینات پیدا کړی؟ آیا یوازې د عبادت لپاره؟ د پیدا کېدو موخه او د ملائکو عبادت الله تعالی په قرآن کریم کې فرمایي: ﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ﴾ "ما پېریان او انسانان یوازې د دې لپاره پیدا کړي چې زما عبادت وکړي." (سورة الذاریات: ۵۶) دا آیت د انسان د پیدا کېدو موخه بیانوي، خو دلته یو بل سوال پیدا کېږي: که یوازې عبادت مطلوب وای، نو ملائکې خو له پخوا موجودې وې. د ملائکو په اړه الله تعالی فرمایي: ﴿لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ﴾ "هغوی د الله له امر څخه سرغړونه نه کوي او څه چې ورته حکم وشي، هماغه ترسره کوي." (سورة التحریم: ۶) له احادیثو څخه معلومېږي چې آسمانونه د ملائکو له عبادت څخه ډک دي؛ داسې ځای نشته چې هلته کومه ملائکه د الله په تسبیح، رکوع یا سجده کې نه وي بوخته. نو بیا انسان او پېریان ولې پیدا شول؟ اصلي توپیر: عقل او اختیار ملائکې عبادت کوي، خو د نافرمانۍ اختیار نه لري. انسان ته بیا عقل ورکړل شوی، اراده ورکړل شوې، خواهشات ورکړل شوي او د خیر او شر دواړه لارې ورته ښودل شوې دي. بیا هغه ته د انتخاب حق ورکړل شوی دی. الله تعالی فرمایي: ﴿إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا﴾ "موږ هغه ته لاره وروښوده، اوس که شکرګذار شي او که ناشکره." (سورة الإنسان: ۳) نو د انسان د پیدا کېدو موخه یوازې عبادت نه دی، بلکې دا ده چې په خپله خوښه، د پوهې، ایمان، مینې او شعوري انتخاب له لارې عبادت وکړي. الله تعالی فرمایي: ﴿الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا﴾ "هغه ذات چې مرګ او ژوند یې پیدا کړل، څو تاسو وازمويي چې کوم یو مو غوره عمل کوي." (سورة الملک: ۲) دا نړۍ او ټول کاینات په حقیقت کې د ازموینې یو ستر ډګر دی. دا ازموینه یوازې د لمانځه نه ده، بلکې د شکر، ښو اخلاقو، علم، عدالت او د الله د نعمتونو د پېژندلو ازموینه هم ده. کاینات: د خالق د پېژندنې تر ټولو لویه وسیله قرآن کریم بیا بیا انسان د آسمانونو او ځمکې په لور متوجه کوي. الله تعالی فرمایي: ﴿إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ﴾ "بېشکه د آسمانونو او ځمکې په پیدا کېدو او د شپې او ورځې په بدلېدو کې د عقل د خاوندانو لپاره نښې دي." (سورة آل عمران: ۱۹۰) فکر وکړئ، که انسان یوازې په یوه کوچني چاپېریال کې پیدا شوی وای، نو د الله د قدرت څومره برخه به یې لیدلې وه؟ خو کله چې هغه میلیاردونه ستوري، لرې کهکشانونه، سیارې، تور سوري (Black Holes)، نیبولاوې او د خپل بدن حیرانوونکی نظام ویني، نو درک کوي چې خالق یې څومره ستر او عظیم دی. نو کاینات یوازې د اوسېدو ځای نه دی، بلکې د الله تعالی د معرفت او پېژندنې تر ټولو لویه وسیله هم ده. کاینات د الله د نعمتونو یو پرانیستی موزیم دی په قرآن کریم کې الله تعالی بیا بیا خپل نعمتونه یادوي او فرمایي: ﴿فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ﴾ "نو د خپل رب کوم کوم نعمتونه به درواغ ګڼئ؟" (سورة الرحمن) دا پوښتنه یوازې پېریانو ته نه، بلکې موږ انسانانو ته هم ده. لمر، ځمکه، اوبه، هوا، سپوږمۍ، عقل او ژوند، دا ټول د الله تعالی د نعمتونو یو ستر او پرانیستې نندارتون دی. ساینس څه وايي؟ ساینس هېڅکله د شیانو موخه نه بیانوي؛ ساینس یوازې دا ښيي چې شیان څنګه کار کوي. ساینس موږ ته وايي: ځمکه له لمر څخه په مناسب واټن کې ده. زموږ فضا یو حیرانوونکی توازن لري. سپوږمۍ د ځمکې ثبات ساتي. د مشتري سیاره ډېر خطرناک شهابونه منحرفوي او ځمکه ترې ساتي. زموږ په DNA کې د معلوماتو میلیاردونه کوډونه خوندي دي. خو دا پوښتنه چې: "دا هر څه ولې شته؟" د ساینس له دایرې بهر ده. دلته عقل او الهي وحی انسان ته لارښوونه کوي. د قرآن حیرانوونکی لیدلوری الله تعالی فرمایي: ﴿سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ﴾ "ژر به موږ هغوی ته خپلې نښې په افقونو کې هم وښیو او د دوی په خپلو ځانونو کې هم، تر دې چې دوی ته څرګنده شي چې همدا حق دی." (سورة فصلت: ۵۳) دلته الله تعالی د دوو ځایونو یادونه کړې ده: آفاق (کاینات) او انفس (د انسان خپل وجود). یعنې هر څومره چې انسان د کاینات په رازونو کې غور کوي او هر څومره چې د خپل وجود په اسرارو فکر کوي، همغومره د خپل خالق عظمت او قدرت درک کوي. پایله شاید د کاینات تر ټولو ستره معجزه دا ستوري، کهکشانونه او تور سوري نه وي، بلکې همدا د انسان شعور او فکر وي چې دا ټول درک کوي. انسان د جسمي اندازې له پلوه کوچنی دی، خو د خپل مقام او موخې له پلوه ډېر ستر دی. کېدای شي کاینات ځکه دومره لوی وي چې انسان د خپل خالق عظمت وویني، د هغه پر نعمتونو شکر وباسي، د خپلې ازموینې حقیقت وپېژني او په خپله خوښه د هغه رب بندګي غوره کړي چې هغه ته یې د فکر، پوهې او پرېکړې کولو وړتیا ورکړې ده. او ښايي همدا هغه راز وي چې قرآن کریم یې بیا بیا یادونه کوي: فکر وکړئ، غور وکړئ او د خپل رب هغه نښې وګورئ چې ستاسو لپاره یې په ټول کاینات کې خورې کړې دي. ::: لیکوال:طارق اقبال سوهدروي پښتو ګهیځ