د ودې، پرمختګ او پراختيا تر منځ توپير

د "ودې"، "پرمختګ" او "توسعې (پراختیا)" ترمنځ توپیردرې کلمې؛ وده (Growth)، پرمختګ (Progress) او توسعه/پراختیا (Development) په درېیو جلا جلا مفهومونو کارول کېږي، خو موږ ډېری وخت دا کلمې د یو بل پر ځای په غلطه کاروو. ۱. وده (Growth) «وده» په حقیقت کې د شته حالت د کمیت یا شمېر ډېرول دي. > د بېلګې په توګه: که د موټر جوړولو یوه فابریکه سږ کال ۱۰۰ زره موټر تولید کړي او بل کال همدا موټر په همدې پخواني کیفیت او ځانګړتیاوو ۲۰۰ زرو ته ورسوي، دې ته وده وايي. همدارنګه د سړکونو، هوایي ډګرونو او بندونو د شمېر زیاتوالی هم د ودې نښې دي. > ۲. پرمختګ (Progress) «پرمختګ» تر ودې په لوړه درجه کې راځي. دا په دې مانا ده چې موږ شته وضعیت د مادي کیفیت یا ټیکنالوژۍ له پلوه ښه او نوی کړو. د بېلګې په توګه: که هماغه د موټر جوړولو فابریکه بل کال د نوي ماډل، ښه کیفیت او عصري ټیکنالوژۍ لرونکي موټر تولید کړي، دا پرمختګ دی. یا دا چې نوي بندونه په پرمختللې طریقه او ښه کیفیت جوړ شي. موږ په ډېرو ټولنو کې د وخت په تېرېدو سره د زیاتې ودې او پرمختګ شاهدان یو. ۳. توسعه یا پراختیا (Development) خو درېیمه کلمه یعنې «توسعه» د لومړنیو دوو مفهومونو په خلاف، په شته پدیده کې کیفي او اساسي بدلون ته وايي. توسعه د انسان په افکارو، اخلاقو، کلتور، ټولنیزو چلندونو او ان د شیانو په ماهیت کې د مثبت بدلون په مانا ده. > د بېلګې په توګه:که هماغه د موټر جوړولو فابريکه په نظر کې ونيسو، دوی د موټرو د تولید په زياتولو سره يوه نوي بازار ته ننوځي يا په يوه بهرني بازار کې خپل موټر بازار ته وړاندې کوي، دلته فابريکه د بازار يوه بله برخه تر خپل نفوذ لاندې راولي چې دې ته پراختيا وايي. يا: که موږ خپل عضلات غټ او پیاوړي کړو، دا «وده» ده. که په همدې عضلاتو وکولای شو مسلکي ورزشي حرکات (لکه ژیمناسټیک) وکړو، دا «پرمختګ»دی. خو که د فکر، چلند او انسانیت له پلوه په یو بل او غوره انسان بدل شو، نو موږ «توسعه»موندلې ده. > په توسعه کې ټولنه ژوندۍ او فعالېږي. په یوه توسعه‌یافته ټولنه کې د خلکو مسوولیت او پاملرنه زیاته وي او ټولنه د هر ناسم یا سم عمل په وړاندې غبرګون ښیي. کله چې توسعه رامنځته شي، د ودې او پرمختګ ټول مادي او شمېرنیز اړخونه مانیز (معنوي) ارزښت پیدا کوي او اصلي پام د ژوند کیفیت ته اوړي. د توسعې دوه مهم اړخونه په اصل کې، توسعه په دوو برخو وېشل کېږي: اقتصادي او مادي اړخ کلتوري او چلندیز اړخ ۱. اقتصادي او مادي اړخ (هوساینه) په اقتصادي اړخ کې، توسعه په ټولنه کې «هوساینه» رامنځته کوي. هوساینه داسې یو حالت دی چې موږ پکې ځانونه د طبیعي او غیرطبیعي پېښو او خطرونو څخه خوندي ساتلی شو. په دې برخه کې موږ اقتصادي پانګې او متخصص کاري ځواک ته اړتیا لرو چې په پوهنتونونو کې روزل کېږي. دا اړخ یوازې د مادي اسانتیاوو په لټه کې وي او د ودې او پرمختګ له لارې ترلاسه کېږي. ۲. کلتوري او چلندیز اړخ (رضایت) خو توسعه یو بل مهم کلتوري او چلندیز اړخ هم لري؛ کله ناکله داسې کېږي چې تاسې ټول مادي امکانات او اقتصادي هوساینه لرئ، خو بیا هم په خپله ټولنه کې ارامه نه یاست، زړه مو تنګ وي او د شاوخوا خلکو ناسم چلندونه او بې‌قانوني مو ځوروي. سره له دې چې هوسا یاست، خو د خوښۍ او رضایت احساس نه کوئ. > د بېلګې په توګه:موږ په یوه خورا قیمتي او عصري موټر کې ناست یو او بشپړه مادي «هوساینه» لرو، خو په ښار کې د بې‌قانونۍ او د ترافیکي بې‌نظمۍ له امله له موټر چلولو هیڅ «خوند او رضایت» نه اخلو. په حقیقت کې، زموږ ځوانان د همدې کلتوري او ټولنیز رضایت د نشتوالي له امله بهر ته کډوال کېږي چې هېواد د مغزونو له تېښتې سره مخ کوي. > موږ شاید مادي «هوساینه» ولرو، خو «رضایت» هغه څه دی چې په پیسو او مادي امکاناتو نشي تولید کېدای؛ ځکه چې رضایت د توسعې د همدې دویم (کلتوري او چلندیز) اړخ پایله ده.کله چې د توسعې کلتوري اړخ شتون ونلري، نو زموږ خپلمنځي اړیکې او چلندونه وچ، خشن او ګران تمامېږي. په ناپایه/ناپرمختللو ټولنو کې، که څه هم خلک د پرمختګ ټول عصري وسایل لري، خو چلندونه یې له تاوتریخوالي ډک وي. له دغه لیدلوري، توسعه په ټولنه کې د چلندونو د کږلېچونو او خشونتو هوارول او صیقل کول دي. هره ټولنه چې وکولای شي خپل دغه ناسم کلتوري چلندونه سم کړي، نو ټولنیزې اړیکې یې اسانه او بې‌جنجاله کېږي او په پایله کې یې په ټولنه کې واقعي خوښي او ډاډ رامنځته کېږي.