د پښتو غزل د عاطفي سبک ځلانده ستوری: شمس الزمان شمس

د پښتو په معاصر ادبي بهیر او د غزل په بډایه تاریخ کې داسې ګوتشمېر شخصیتونه شتون لري چې کلام یې د ولس په زړونو او حافظو کې د تل لپاره پاتې شوی وي. له دغو بختورو او د ځانګړي سبک خاوندانو څخه یو هم شمس الزمان شمس و. شمس یو عاطفي، حساس، او د لوړ احساس خاوند شاعر و چې شعرونه یې د مېنې، هجران، او تغزل په مستۍ سمبال دي. د نوموړي کلام د ټولنې هر پوړ ته لاره پيدا کړه او د پښتو په کلاسیکې او عصري موسیقۍ کې یې یو ځانګړی مقام خپل کړ.زوکړه او لومړنی ژوندشمس الزمان شمس په ۱۹۲۳ زېږدي کال کې د خیبر پښتونخوا په تاریخي او کلتوري سیمه «کرک» کې زېږېدلی و. دا یوه داسې سیمه ده چې د پښتو ادب ته یې د خټکو د تاریخي کورنۍ په تسلسل کې ګڼ شمېر تکړه قلموال او شاعران وړاندې کړي دي. نوموړي په خپله سیمه کې لومړنۍ زده کړې په بریا سره پای ته ورسولې. له ماشومتوبه یې له شعر او کلمو سره ژوره مینه درلوده، چې همدا مینه وروسته د هغه د ژوند تر ټولو لویه شتمني شوه.مسلکي او رسمي ژوندشمس الزمان شمس یوازې په ادبي نړۍ پورې محدود نه و، بلکې په رسمي او ټولنیز ژوند کې یې هم مهم خدمات وړاندې کړل. نوموړي د خپل ژوند په اوږدو کې دوه مهمې دندې ترسره کړې:د ښوونکي په توګه (تدریس): د ژوند په لومړیو پړاوونو کې یې د نوي کهول په روزنه او د علم په خپرولو کې د یو ښوونکي (استاد) په توګه رول ولوباوه.په پولیسو کې خدمت: نوموړی وروسته د پولیسو په اداره کې شامل شو او د خپلې ایماندارۍ او وړتیا له امله یې د ډي ایس پي (DSP) په توګه لوړه رتبه ترلاسه کړه. که څه هم د پولیسو دنده له سختۍ او اداري اصولو ډکه وي، خو د شمس عاطفي او شاعري طبعیت هیڅکله د دغه مسلک تر اغېز لاندې رانغی او د زړه احساسات یې تل ژوندي پاتې شول.ادبي سبک او د کلام ځانګړتیاوېد پوهانو او نقادانو په اند، د شمس د شاعرۍ سبک د هغه د دور له نورو همعصرو شاعرانو څخه جلا و. د هغه په دور کې د پښتو ادب ډېر لوی او نامتو شاعران موجود وو، خو د شمس ساده، روان او عاطفي انداز هغه ته یو ځانګړی هویت ورکړ. د نوموړي په کلام کې لاندې ځانګړتیاوې په څرګند ډول لیدل کېږي:سادګي او رواني: د هغه د کلمو انتخاب دومره عام فهمه او د خلکو ژبې ته نږدې دی چې عام خلک یې په اسانۍ سره درک کولای شي.ژور تغزل او سوز: د هغه په غزلونو کې د مېنې د ناکامۍ، هجران او د یادونو یو ځانګړی سوز شتون لري چې اورېدونکی د خیالونو نړۍ ته بیايي.د ښکلا ستاینه او مینه: د طبیعت او د مېنې په پاکو جذباتو باندې د هغه تمرکز د هغه په شعرونو کې یو روحاني او عشقي رنګ رامنځته کړی دی.د موسیقۍ سره تړاو او بې سارې مینهد شمس الزمان شمس د شهرت او د خلکو په زړونو کې د ځای پر ځای کېدو یو لوی لامل د پښتو د کلاسیکې موسیقۍ له هنر سره د هغه د کلام تړاو و. د پښتو موسیقۍ تر ټولو ستر غږ او د غزل سرتاج، استاد خیال محمد، د هغه په سلګونو غزلونه په خپل جادويي غږ کې ویلي دي. همدا رنګه نورو ګڼو مشهورو سندرغاړو د هغه کلام زمزمه کړی دی. همدا لامل و چې د هغه نوم او غزلونه د پښتون مېشتو سیمو هر کلي، کور او حجرو ته ورسېدل .د نوموړي دوه غزلونه چې د پښتو غزل په تاریخ کې بې سارې مینه وال لري:زما د حال پوښتنه څله كوې په زړه دې يو وي په خوله بله كوېزه چې په كومه باندې مرمه ګلې هغه خبره څو څو ځله كوېزړګيه! ژاړه اوس ګېلې مه كوه څه چې كوې ه ځان پخپله كوېچې د پوښتنې په ارمان دې مړ شي ته به د شمس پوښتنه هله كوې**********هسې په خوله وايم چې ښه تېرېږي بغير له تا وختونه نه تېرېږيكله چې ستا خواږ يادونه راشي هغه وختونه لږ خواږه تېرېږيستا د خندا او خوشالۍ ورځې دي غمونه ټول زما په زړه تېرېږيچې ته يې هم د مينې قدر نه كړې د شمس په زړه باندې به څه تېرېږيپښتو ګهبځ