یوه ورځ یو ماشوم په فیسبوک کې ناپیژنده پیغام ترلاسه کړ!

یوه ورځ یو ماشوم په Facebook کې د یو ناپېژانده کس پیغام ترلاسه کړ«سلام، ته ډېر هوښیار او ځانګړی یی، غواړم ستا سره ملګری شم.»ماشوم په زړه کې خوشحاله شو؛ فکر یې وکړ چې بالاخره یو څوک پیدا شو چې د ده په ارزښت پوهېږي او یا کوچنی کونجکاو سی چی دابه پلانکی نه وی یا دا به څوک وی.په هفتو او میاشتو خبری شروع وی. هغه ناپېژانده کس د ماشوم د ژوند، خوښیو او رازونو په اړه پوښتنې کولې او همیشه یی د ماشوم په خوشه خبره کوله. خو کله چې په پای کی باور جوړ شو، خبره بدله شوه: «دا خبرې باید د بل چا غوږ ته ونه رسېږي...» «دا زموږ تر منځ یو راز دی...» «که په ما باور لرې، زما خبره ومنه...»ماشوم نه پوهېده چې د سکرین شاته څوک دی.دې پروسې ته په ډیجیټل نړۍ کې Online Grooming یا (آنلاین دام اېښودل) وايي. مجرمین په لومړي سر کې د ماشومانو باور ګټي او بیا له هغوی څخه د لاندې موخو لپاره ناوړه ګټه اخلي:» احساساتي کنټرول: ماشوم په ځان پورې تړلی کوي. » د معلوماتو غلا: د شخصي معلوماتو او حساسو عکسونو غوښتنه کوي. » جنسي ناوړه ګټه اخیستنه: هغوی نامناسبو او خطري فعالیتونو ته هڅوي. » فکري انحراف: ورو ورو ماشوم د افراطي او خطرناکو افکارو لور ته بیايي.دا کسان کوم ماشومان په نښه کوي؟» هغه ماشومان چې په کورنۍ کې د یوازیتوب احساس کوي او د ستاینې تږي وي. » هغه چې په مجازي نړۍ کې ډېر وخت یوازې تېروي. » هغه ماشومان او تنکي ځوانان چې نوي انټرنیټ ته راغلي او د دې ځای له خطرونو ناخبره دي.څلور اصول چې باید هېر یې نه کړئ:⚠️ آنلاین ملګرتیا تل خوندي نه وي؛ د هر چا د مهربانو خبرو تر شا ښه نیت نه وي. ⚠️ هېڅوک حق نه لري چې له تاسو د پټو خبرو، شخصي عکسونو یا نامناسبو کارونو غوښتنه وکړي. ⚠️ که چا درته وویل: «دا خبره پټه وساته»، سمدستي پوه شئ چې دا د خطر سره اشارې دي. ⚠️ ټکنالوژي بد توکی نه دی، خو مجازي نړۍ ته بې له نقشې او پوهاوي ننوتل خطرناک دي.که ستاسو ماشوم له داسې حالت سره مخ شو، څه باید وکړي؟ملامتیا بند کړئ: هیڅکله ورته مه وایئ: «ولې دې دا کار وکړ؟» (دا چغې ماشوم نور هم په خپل غار کې پټوي).✅ ډاډ ورکړئ: ورته ووایئ: «زه ستا ملامتیا نه غواړم، راځه چې دا ستونزه یو ځای حل کړو.» ✅ شواهد وساتئ: د خبرو اترو سکرین شاټونه (Screenshots) واخلئ. ✅ امنیتي ګامونه: هغه اکاونټ بلاک (Block) او ریپورټ (Report) کړئ. ✅ مشوره وکړئ: موضوع د کورنۍ له یو باوري مشر یا د سایبري امنیت له متخصصینو سره شریک کړئ.د مشرانو او ښوونکو مسؤلیت یوازې د موبایل اخیستل نه دي، بلکې ماشومانو ته د ډیجیټل نړۍ د ځان ساتنې د مهارتونو ور زده کول دي.